Wpływ muzyki na rozwój dziecka, w tym rozwój mowy - Blog Gabinet+
Terapia logopedyczna
Aktualny
Wpływ muzyki na rozwój dziecka, w tym rozwój mowy
A
Aleksandra Gruda
22 czerwca 2026
Dźwięki to nieodłączna część otoczenia człowieka. Wrażliwość słuchowa nabywana przez dzieci w trakcie zabaw muzycznych wspomaga ich całościowy rozwój[1]: fizyczny, intelektualny, emocjonalny, estetyczny, społeczny. Małgorzata Suświłło wymienia „(...) funkcje wychowawcze muzyki, rozwój muzykalności i kultury muzycznej, kształcenie różnych sfer osobowości oraz wartości w muzyce i wartości samego wychowania muzycznego[2]” jako zagadnienia wyraźnie akcentowane w polskiej koncepcji powszechnego wychowania muzycznego[3]. Wprowadzanie elementów nauczania muzyki przed siódmym rokiem życia ma duże znaczenie dla rozwoju struktur mózgowych.
Z artykułu dowiesz się:
Jakie korzyści niesie ekspozycja dziecka na muzykę?
Jaki jest związek muzyki z rozwojem motorycznym dziecka?
Czy muzyka może mieć wpływ na jakość rozwoju mowy?
Ogólny wpływ muzyki na rozwój dziecka
Uczestniczenie w działaniach związanych z muzyką wpływa na powstawanie wielu międzykomórkowych połączeń synaptycznych[4], a zatem sprzyja rozwojowi plastyczności mózgu. W wyniku pobudzenia struktur mózgu przez dźwięki:
poprawia się koncentracja,
wzrasta kreatywność,
szybciej i bez wysiłku przebiegają̨ procesy zapamiętywania,
podwyższa się motywacja i organizacja wykonywanych aktywności,
później odczuwane są objawy zmęczenia,
harmonizuje się także napięcie mięśniowe[5].
Wpływ muzyki na rozwój fizyczny
Od dawna zwraca się uwagę na związki motoryki z psychiką, a głównie na powiązanie ruchu z całokształtem procesów poznawczych i emocjonalnych. Studia nad ruchem zawdzięczamy m.in. Rudolfowi Labanowi – tancerzowi klasycznemu, choreografowi i baletmistrzowi. Jego zdaniem fundamentalne znaczenie dla rozwoju każdego człowieka ma improwizowany, spontaniczny i naturalny dla ciała ruch. Laban uważał ponadto, że poprzez poznanie własnego ciała i jego możliwości ruchowych rodzi się zaufanie do samego siebie oraz poczucie bezpieczeństwa w dzieleniu przestrzeni z innymi[6].
Nie można zatem pominąć wpływu muzyki na rozwój fizyczny dzieci. Wiele ćwiczeń i zabaw ruchowych przy muzyce kształtuje umiejętność reagowania na różnorodne znaki, sygnały i polecenia, usprawnia poszczególne części ciała, wpływa na kształtowanie zmysłu równowagi. Odpowiednie ćwiczenia stymulują świadomość własnego ciała i koordynację, kształcą orientację w przestrzeni i umiejętność harmonijnego, świadomego i celowego poruszania się. Ponadto taniec i zabawy ruchowe w rytm muzyki wpływają̨ na rozwój wszechstronnej sprawności fizycznej – na szybkość, wytrzymałość oraz siłę[7].
Wpływ muzyki na rozwój poznawczy[8]
Rozpatrując znaczenie obcowania z muzyką dla rozwoju dziecka należy podkreślić jej wpływ na procesy poznawcze. Śledzenie zjawisk akustycznych ma znaczny wpływ na rozwój spostrzegawczości i postrzegania przez dzieci zjawisk, które są procesami rozciągniętymi w czasie. Wiąże się to także z ćwiczeniem koncentracji uwagi i pamięci, np. podczas zabaw ruchowo-muzycznych, gry na instrumencie, słuchania utworu muzycznego.
W trakcie ćwiczeń muzycznych dzieci, np. kiedy muszą pokonać określoną przestrzeń podczas pojedynczej frazy muzycznej, kształtują rozumienie stosunków czasu i przestrzeni, położenia i kierunku. Rozumienie prostych zjawisk rytmu ułatwia poznanie wybranych pojęć matematycznych, takich jak wielokrotność, całość oraz ułamek.
Wpływ muzyki na procesy myślowe można rozpatrywać również w aspekcie wzbogacania sposobów myślenia, a mianowicie kształtowania specyficznego sposobu poznawania estetycznego. W myśl tak rozumianego wpływu muzyki na procesy poznawcze kształtuje się̨ indywidualność odczuć i umiejętność oceniania. Dzięki temu lepiej rozwijają się takie kompetencje, jak klasyfikowanie oraz wartościowanie.
Wpływ muzyki na rozwój emocjonalny
Emocjonalność to obszar psychiki, który ma duże znaczenie zarówno w procesie edukacji, jak i funkcjonowaniu społecznym dzieci. Muzyka sprzyja z jednej strony uświadamianiu sobie swoich przeżyć emocjonalnych, z drugiej zaś – zwiększa empatię i refleksyjność w zakresie własnej emocjonalności i potrzeb emocjonalnych innych. Kontakt z muzyką od najwcześniejszych lat życia kształtuje umiejętność wyrażania uczuć, czasem nawet budzi życiową potrzebę obcowania ze sztuką. Odpowiednio dobrana muzyka może przyczynić się również do zaktywizowania dzieci wycofanych lub wyciszenia tych nadmiernie pobudzonych.
Na uwagę zasługują cytowane przez Barbarę Wojtanowską-Janusz[9] badania prowadzone przez Wiesławę A. Sacher, dotyczące wpływu muzyki na emocjonalność dzieci. U uczestników eksperymentu zauważono zwiększenie świadomości swoich stanów uczuciowych, lepsze rozumienie innych osób oraz zmniejszenie liczby sytuacji konfliktowych. Również wyniki badań Zofii Burowskiej sugerują, że uczniowie szkół muzycznych szybciej dojrzewają emocjonalnie i społecznie, a przez swoje zorganizowanie i samodyscyplinę osiągają lepsze wyniki w nauce. Wpływ kształcenia muzycznego dotyczył także wyższego poziomu uspołecznienia.
Muzyka wpływa również na wyobraźnię – wzbogaca ją i dostarcza nowych wrażeń i emocji. Rozwinięta wyobraźnia służy z kolei lepszemu pojmowaniu złożonych zjawisk rzeczywistości. Człowiek z bogatym życiem wewnętrznym jest wrażliwszy na rożne przejawy relacji międzyludzkich i skłonniejszy do kreowania indywidualnego spojrzenia na świat.
Wpływ muzyki w rozwój społeczny[10]
Umuzykalnienie ma wyraźny wpływ na kształtowanie postaw społeczno-moralnych dzieci: zdyscyplinowanie w działaniu, współpracę i współdziałanie, samodzielność i zaradność w wykonywaniu zadań, wzmożoną aktywność i inwencję twórczą, poszanowanie mienia oraz szacunek dla innych[11]. Potwierdzają to również wyniki badań przywołanych przez Marię Spychiger[12], podczas których zaobserwowano zmniejszenie przejawów zahamowań społecznych oraz obniżenie poziomu agresji w wyniku zastosowania muzycznych działań zawierających komponent zabawy i kreatywności.
Nie można w tym miejscu pominąć badań Elżbiety Galińskiej[13] z zakresu wpływu muzyki na obniżenie poziomu agresji u dorastającej młodzieży na skutek zastosowania metod muzykoterapeutycznych. Interesujący jest również eksperyment opisany przez Ewę Klimas-Kuchtową[14], przeprowadzony w szwajcarskich szkołach. W jego wyniku stwierdzono, iż w klasach ze zwiększoną liczbą godzin wychowania muzycznego wzrosło poczucie więzi grupowej, a zmniejszyło się poczucie współzawodnictwa.
Warto zapamiętać
Muzyka:
ćwiczy reakcję na sygnały i polecenia, koncentrację uwagi i pamięć
wspiera umiejętność harmonijnego i celowego poruszania się,
wzbogaca o nowe sposoby myślenia,
zwiększa empatię i refleksyjność,
budzi życiową potrzebę obcowania ze sztuką,
rozwija wyobraźnię i daje inwencję twórczą,
kształtuje zdyscyplinowanie w działaniu, współpracę, samodzielność i zaradność w wykonywaniu zadań.
Wpływ muzyki na rozwój mowy
Już niemowlęta wyraźnie reagują na muzykę – uspokajają się lub pobudzają, poruszają się, kołyszą przy jej dźwiękach, z czasem podejmują pierwsze próby naśladowania konturu melodycznego czy rytmicznego. Zabawy muzyczno-ruchowe są szczególnie ważne nie tylko w kontekście rozwoju motorycznego oraz muzykalności, ale także systemu językowego niemowlęcia. Nie wymagają one zastosowania profesjonalnych rekwizytów lub specjalnego aranżowania przestrzeni, dlatego też stanowią wygodne narzędzia domowej profilaktyki dla rodziców[15].
Dzięki aktywnościom muzycznym dziecko stymuluje swoją wrażliwość słuchową, a tym samym ćwiczy słuch fonemowy, odpowiedzialny za rozpoznawanie i identyfikację poszczególnych fonemów mowy. „Muzyka i język wykorzystują ten sam kanał słuchowo-głosowy, stąd też zachodzi prawdopodobieństwo istnienia wspólnych mechanizmów nerwowych odpowiedzialnych za ich percepcję i produkcję[16]”. Istnieje prócz tego wiele zjawisk wspólnych dla mowy i muzyki – choćby w aspekcie brzmienia (melodyka, tempo, rytm, artykulacja czy barwa dźwięku). Jako słuszne i pożądane jawią się w tym kontekście próby wsparcia rozwoju mowy poprzez metody wykorzystywane na zajęciach muzycznych.
Artykuł pochodzi z numeru 70/2025 „Strefy Logopedy” autorstwa Aleksandry Grudy pt. „Rola muzyki w rozwoju i terapii mowy dziecka”.
Bibliografia: [1] Walencik-Topiłko A. (2018), Muzyka i dźwięk w rozwoju mowy dziecka. Materiały szkoleniowe kursu „Logorytmika”, Dobra Karda, Warszawa.
[2] Suświłło M. (2001), Psychopedagogiczne uwarunkowania wczesnej edukacji muzycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn, s. 135.
[3] Majewska-Owczarek A.A. (2014), Znaczenie zajęć muzycznych we wspieraniu rozwoju mowy dzieci w wieku przedszkolnym, [w:] „Kultura i Wychowanie”, nr 7 (1), s. 128.
[4]Co obrazują chociażby badania Brendy Hanna-Pladdy (za: Wojtanowska-Janusz B. (2014), Wpływ muzyki…, s. 37) nad poziomem sprawności umysłowej seniorówuczącychsię muzyki w dzieciństwie przynajmniej przez 10 lat.
[5] Wojtanowska-Janusz B. (2014), Wpływ muzyki…, s. 37.
[6] Kubik E. (2010), Dowodem życia człowieka jest ruch, [w:] J. Gawryłkiewicz, M. Gawryłkiewicz (red.), Podręcznik do kierowania edukacją muzyczną małego dziecka według teorii uczenia się muzyki Edwina E. Gordona, Fundacja Kreatywnej Edukacji, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków, s. 13–14.
[7] Wojtanowska-Janusz B. (2014), Wpływ muzyki…, s. 40–41.
[8] Tamże, s. 38–40.
[9] Wojtanowska-Janusz B. (2014), Wpływ muzyki…, s. 40–44.
[10] Tamże, s. 41–44.
[11] Suświłło M. (2001), Psychopedagogiczne uwarunkowania…, s. 135.
